अति नास्तिकताले मनमा शङ्का मात्र जन्माउँछ, जसले गर्दा सत्य कुरा पनि असत्य झैँ लाग्न थाल्छ।
अति आस्तिकताले विश्वासलाई अन्धत्वमा रूपान्तरण गर्छ, जसले गर्दा असत्य पनि सत्य झैँ लाग्न थाल्छ।
तर जीवनको वास्तविक मार्ग भने सत्य र असत्यको वीचमा उभिन सक्ने साहस र विवेक प्राप्त गर्नु हो।
१. अति नास्तिकता (पूर्ण अविश्वास)
जब मानिस नास्तिकतामा अति गर्छ, ऊ सबै कुरा नकार्न थाल्छ।
- ईश्वर छैन, आत्मा छैन भन्ने मात्रै होइन,
- सत्य, मूल्य, सदाचार पनि शून्य छन् भन्ने मानसिकता जन्मिन्छ।
परिणामस्वरूप:
- हरेक कुरा शङ्कामा डुब्छ,
- अरूले बोलेको सत्य पनि असत्य झैँ लाग्छ,
- जीवनमा निष्ठा वा भरोसा रहने आधार हराउँछ।
यो अत्यधिक नकारात्मक दृष्टिकोण हो।
२. अति आस्तिकता (पूर्ण विश्वास)
जब आस्तिकता अन्धविश्वासतिर पुग्छ,
- मानिस सोच्दैन, प्रश्न गर्दैन,
- जुनसुकै कुरा, चाहे सत्य होस् वा असत्य, अन्धाधुन्ध विश्वास गर्छ।
परिणामस्वरूप:
- असत्य कुरा पनि सत्य झैँ लाग्छ,
- धारणाहरू अन्धविश्वासमा परिणत हुन्छन्,
- मानिसलाई सजिलै भ्रममा पार्न सकिन्छ।
यो अत्यधिक सकारात्मक (तर अन्ध) दृष्टिकोण हो।
३. सत्य र असत्यको बीचमा उभिनु
जीवनको साँचो बाटो भने न अति नास्तिकतामा अड्किनु हो, न अति आस्तिकतामा।
बरु-
- विवेक प्रयोग गर्नु,
- प्रश्न गर्नु तर पूर्ण नकार नगर्नु,
- विश्वास गर्नु तर अन्धाधुन्ध होइन।
यसरी सत्य र असत्यको बीचमा उभिन सक्ने क्षमता जीवनमा प्रवेश गर्नु हो।
यही स्थान हो जहाँ-
- विज्ञान पनि बस्छ,
- दर्शन पनि बस्छ,
- आत्मज्ञान पनि पलाउँछ।